Het Jaar 1667

Gebeurtenissen

• Tijdens de oorlog tussen de Nederlanden en Engeland wordt het zuidoosten van Engeland geblokkeerd.
• Essequebo, Pomeroon en Tobago worden door de WIC heroverd. Een Zeeuwse expeditie met zeven schepen verovert het Engelse fort Paramaribo in het suikerrijke Suriname.
• Het Eeuwig Edict wordt aangenomen in de Raad van Leiden. Daarin wordt het stadhouderschap voor altijd afgeschaft, en wordt gesteld dat de soevereiniteit niet bij de Unie, de Prins of zelfs maar bij de Staten van het gewest ligt, maar bij de individuele steden.
• Lodewijk XIV verscherpt de tarieven tegen de Nederlandse handel en valt de Spaanse Nederlanden binnen.
• Bij Dendermonde is Lodewijk XIV gedwongen zich wegens overstromingen terug te trekken.
• 12 juni - Jean Baptiste Denis en Paul Emmeretz voeren de eerste bloedtransfusie bij een mens uit. Hij gebruikt bloed van een lam.
• 16 juni - Door de Staten-Generaal van Nederland wordt octrooi verleent aan Christiaan Huygens voor het door hem uitgevonden slingeruurwerk.
• 17 juni - Een Nederlandse vloot onder De Ruyter zeilt de Medway op, verbrandt vijf oorlogsschepen en sleept het vlaggenschip van de Engelsen weg.
• 6 juli - Dowaai valt in handen van Lodewijk XIV.
• 31 juli - De Vrede van Breda wordt gesloten. Ze moet een einde maken aan de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.
• 5 augustus - Engeland tekent de Vrede van Breda. Engeland behoudt New York, maar geeft Sint Eustatius en Saba terug. Het geeft Suriname over en Cormantijn, een basis in West-Afrika. Het versoepelt de Akte van Navigatie en geeft zijn claim op Pola Run in de Banda eilanden op. Dit is een grote overwinning voor de Republiek en vooral voor raadspensionaris Johan de Witt.
• Het schisma ("raskol") in de Russisch-orthodoxe kerk is een feit. De zg. oudgelovigen scheiden zich, uit protest tegen de aangenomen kerkhervormingen, af van de hiërarchie van de Russische kerk.

Geboren:

• 27 juli - Johan Bernoulli, Zwitsers wiskundige
• 5 september - Giovanni Saccheri, Italiaans wiskundige

Overleden:

• juli - Cornelis van Poelenburgh , Nederlands kunstschilder
• 22 mei - Paus Alexander VII (68), paus van 1655 tot 1667
• 24 oktober - Govaert Wendelen (87), Vlaams sterrenkundige en priester
• (datum onbekend) - Gabriël Metsu

Stadhouder

Stadhouder was de titel van de belangrijkste functionaris binnen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en de voorgangers van de Republiek. Het woord stadhouder betekent letterlijk plaatsbekleder (Duits: Statthalter), net als overigens het uit het Frans afkomstige woord luitenant (lieutenant, 'lieu' = plaats, 'tenant' = houdend).

Rol van de stadhouder

Vanaf de 15e eeuw tot de Franse inval in 1795 was het stadhouderschap een machtige politieke functie in de Nederlanden.

Formeel gesproken oefende een stadhouder het gezag uit namens de landsheer in één of meerdere gewesten. Stadhouders zaten in de Raad van State, konden de gewestelijke staten bijeen roepen en zaten het rechtscollege voor.

In de Middeleeuwen was er nog geen sprake van een eenduidige taakomschrijving. Dit veranderde in de tijd van keizer Karel V. Samen met landvoogdes Maria van Hongarije kwam hij met een duidelijk pakket van taken, vooral bedoeld om de invloed van de stadhouder te beperken.

Stadhouders in de Nederlanden

Stadhouders speelden een voorname rol bij de opstand in de Nederlanden. Na de Tachtigjarige Oorlog was de functie van stadhouder overbodig geworden, aangezien er geen landvoogd meer was en er dus geen sprake meer was van plaats bekleden. Toch werd vaak besloten de functie van stadhouder in ere te houden (vooral als legeraanvoerder) en vaak na aandringen van de bevolking. Friesland had (doorgaans samen met Drenthe en Groningen) een eigen stadhouder.

Na de dood van stadhouder Willem II in 1650 kende de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (met uitzondering van de gewesten die onder de Friese stadhouder vielen) het Eerste Stadhouderloos Tijdperk. Dit duurde voort tot 1672, toen in het Rampjaar weer behoefte ontstond aan een sterke leider.

In 1702 (de functie van stadhouder was inmiddels erfelijk verklaard in de mannelijke lijn) overleed Willem III kinderloos. Omdat er geen opvolger was, ging de Republiek (wederom met uitzondering van de gewesten die onder de Friese stadhouder vielen) het Tweede Stadhouderloze Tijdperk in. Aan het Tweede Stadhouderloze Tijdperk kwam een einde toen steeds meer gewesten de Friese stadhouder erkenden. Vanaf 1747 had de Republiek voor het eerst één stadhouder, Willem IV, die daarvoor van Leeuwarden naar Den Haag verhuisde. In 1747 werd het stadhouderschap tevens erfelijk verklaard in de vrouwelijke lijn.

Aan het Tijdperk der Stadhouders kwam een einde met de inval van Frankrijk in 1795.

bron
• Wikipedia

Ton's homepage